Ansiklopedinin Gözyaşları

O dolambaçlı, hiç bitmeyecekmiş gibi gelen merdivenlerden çıkışımızı dün gibi hatırlarım. Kaçar kaçar çıkıyorduk? Biraz ürkek, çekingen; yüksek tavanlı salona girer, içerideki tozlu kitap kokusunun genzimizi yakmaya başlamasına aldırmadan masalara otururduk.

Ulaşılması zor, başka bir dünyanın varlıkları gibi duran kocaman kitapları önümüze koyar, oradan defterimize habire bir şeyler yazardık. Erişilmez bilgilerdi onlar. Biraz sonra işimiz bitecek ve o yabancı, uçsuz bucaksız bilgiler hazinesini orada bırakıp çıkacaktık. Bir ara gözümüz karşıda açık duran kapıdan sayısız kitaplarla dolu odaya dalar, o ıssızlıkta kaybolur giderdik.

Nasıl bir dünyaydı o? Herhalde şöyle bir şeydi: Televizyon evlerimize yeni geldiğinde, orada gördüğümüz insanların o camın ardında nasıl yaşadıklarına, nerede olduklarına bir türlü akıl sır erdiremezdik. Bizim bilmediğimiz, görmediğimiz bir mekânda bir arada yaşadıklarına, oradan bize baktıklarına, bizi gördüklerine inanırdık. Televizyon insanları denen yaratıklar olmalıydı!

Kütüphaneler de böyle gelirdi bana. O loş ve sessiz odaların bir yerinde görmediğimiz bir âlem vardı. Bütün yazarlar, şairler, bilginler o bilinmezlik âlemini mekân tutmuşlar, hep birlikte orada yaşarlar. Bulundukları yerden bizi görürlerdi. Kütüphane diye gittiğimiz yer, eski çağlardan beri bilgiler üreten adamların sarayı olmalıydı. Öyle olmasa, öyle zannetmesek, 'kütüphaneye gitmek' bu denli heyecan verici olur muydu? O merdivenleri ikişer üçer zıplayarak çıkar mıydık!

Benim ansiklopedi ile tanışmam, ortaokulda ödev yapmak için Nazilli Halk Kütüphanesi'ne gidişlerime rastlar. Bir ansiklopediye asla sahip olmadım o yıllarda, olamazdım. Hayal edilemez bir şeydi, ansiklopediye sahip olmak. O, ancak bir kütüphanede bulunur ve belli bir süreliğine alınıp bakılabilir, dokunulabilir bir nesneydi. Kocaman cüssesi ile bir ansiklopediyi kucaklamak, sayfalarını karıştırmak, bir maddeyi arayıp bulmak... Başka bir gezegene inmek ve orada keşiflerde bulunmaktan farksızdı.

Evimizde bir ansiklopedi olsaydı, o büyülü keşfin tadına doyum olur muydu? Okuma ve öğrenme açlığının ruhumu kasıp kavurduğu zamanlarda ne yazık ki böyle bir şansım olmadı. Yıllar yıllar sonra, gazeteler kupon karşılığı ansiklopedi verme yarışına girecek; o büyü büsbütün bozulacak ve ben, ansiklopedinin de alelade, alınır satılır, biraz büyükçe bir kitap olduğu gerçeğiyle tanışacaktım. Beyazıt Meydanı'nda yerlere serilmiş vaziyette binlercesini görecek ve üç kuruşa Meydan Larousse, Ana Britannica ciltleri toplayacaktım... 25 yaşımda bir takım ansiklopediye sahip olmuştum; ne var ki artık çok geçti!

Yazık!.. Şimdiki çocuklar bir ansiklopedi bile karıştırmıyor. O büyülü dünyadan, o heyecandan habersiz yaşıyorlar. Öğretmenler ödev verirken "internetten bulun" diyor. Onlar da "Google"ın kapısını tıklıyor, buldukları bilgiyi kopyalıyor ve eminim, hiç okumadan, hiçbir şey öğrenmeden götürüp veriyorlar. Dolmakalemle yazılmış, kenar süsleri yapılmış, kurdeleyle birleştirilmiş beyaz dosya kâğıtları, uzak bir çağın hatırası...

Öğretmenler bu cinayeti nasıl işliyor?

Not almak, dikte etmek, yazmak... Yok artık. Çocuklar, 'etkinlik' kitaplarındaki boşlukları dolduruyorlar sadece. Yazarak öğrenmenin saadetinden yoksunlar. Yazmak, bulmaktır aynı zamanda. İnsan yazdıkça fark eder.

Çocuklar, kütüphanelere gidiyorlar mı, o geniz yakan kitap kokusundan haberleri var mı şimdi? Hayır... Ansiklopediler, kapısı çalınmaz, hali hatırı sorulmaz, terk edilmiş ihtiyarlar gibi köşelerinde öylece bekleşiyor. Sırtlarına dokunacak bir elin sıcaklığına hasret, yalnız ve umutsuz, yaşlı gözlerle... Ahir zamanın yalancı hazinesi internet, küstah bir mirasyedi gibi tahtına kurulmuş, kapısını çalanları binbir işveyle kandırıyor. Cazibesine kapılanlar dokunup geçiyorlar. Ne kimse ona yâr oluyor ne de o kimseye!

Ansiklopedi çağı bitti. Kütüphane çağı da... O yüksek tavanlı loş odalar bomboş duruyor şimdi. Çocukların ayak seslerini duymuyor kitaplar. Çocuklar, şehirlerinde 'kütüphane' diye bir mekân olduğunu bile bilmiyor.

Öğretmenler, kütüphanelerin, ansiklopedilerin hıçkırıklarını duyar mı?

ALİ ÇOLAK, 31/01/2009, http://www.zaman.com.tr/yazar.do?yazarno=1026

4. SINIFLAR: KURANIKERİM’İN KİTAP HALİNE GETİRİLİŞİ VE ÇOĞALTILMASI

NOT: Zaman buldukça kaynak yazımına devam edilecektir.

        Bu sene 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerine verilmek üzere planladığım ödev konuları aşağıdaki gibi olacaktır.

Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersimizden performans ve proje ödevleri yapmaktasınız. Bu yaptığınız ödevlerin özellikle öğretmenleriniz tarafından çok beğenilenleri benimle de paylaşmak ister misiniz? Eğer ödevinizi bilgisayarda yazmışsanız paylaşmamız daha kolay olacaktır. Bana e-posta ile ödevlerinizi ekleyerek gönderebilirsiniz, yada yaptığınız ödevin ne olduğunu, nasıl yaptığınızı anlatarak paylaşmak isterseniz bilmelisiniz ki ilgi ile yazdıklarınızı okuyacağım. Özellikle çok ilginç, farklı, orjinal proje çalışmalarını paylaşmanızı isterim ki yaptıklarınızla bizler de istifade etmiş olalım.

Eğer dikkat etmişseniz kendi okulumdan öğrencilerimin yaptığı resim ve yazdıkları şiir çalışmalarından zaman zaman günlüğüme koydum. Eminim ki öğrenci okuyucularım içinden de onlar gibi derslerinde yazdıkları şiirler, ders konularımızla ilgili kompozisyonları, resimleri ve projeleri olanlar vardır. Bunları İsim, sınıf ve okul adıyla gönderirseniz sevinirim. Ancak kendimize ait olmayan bir çalışma için kendimize aitmiş gibi isimler yazmayalım. Eser sahiplerinin hakkına saygısızlık yapmış ve yalana girmiş olacağımızdan kaynak belirtmeye özen gösteriyorum. 

Genelde Öğretmenlerin Dikkate Aldığı

a)      Her ödevin beli bir zamanı vardır. Görevler zaman içerisinde yerine getirilir. Bu bir sorumluluktur. Öğrenci aldığı veya verilen görevleri ne derece yerine getirip getirmemede zamana riayet önemlidir. Görevlerin zamanında yapılması, aynı zamanda o kişinin güvenilirliğini de gösterir.

b)     Dersleri Türkçe görmekteyiz. Çok kullandığım bir sözüm vardır: “Dil olmadan din de olmaz.” Türkçe kelime ve bu kelimelerin kullanımına dikkat etmek gerekir. Kelime zenginliğimiz bizlerin düşünebilme kapasitemizi belirleyecektir.

c)     Her konuşma ve yazı üç ana bölümden oluşur. Giriş, gelişme ve sonuç. Yapılan konuşma ve yazılar birbiriyle bağlantılı konu bütünlüğü oluşturmalıdır. Genelde ilk kısım olan girişte konuyu tanıtan tanımlarla başlangıç yapılır. Anlatılan konu ayrıntılı açıklamalar ve örneklendirmelerle geliştirilir ve tüm anlatılanlarla varılacak sonuç en son bölümde özetlenir. Bu bölümler, paragraflarla karıştırılmamalıdır. Üç bölüm demek üç paragraf anlamında değildir. Ayrıntılı bilgiler için lütfen Türkçe öğretmeninize danışınız.

d)     Sunulan ödevlerin yazımında sayfa estetiğine dikkat edilmelidir. Yani sayfa kenarı boşluklar, paragrafların hizası, kullanılan harflerin boyutu (bilgisayar kullanıldığında), renkler, şekiller, resimler ve bunların sayfada düzenli yerleştirilmesi gibi konulara dikkat edilmelidir. Ödevi inceleyen kişinin ilk gözüne çarpacak şey de bu sayfa estetiğidir ki, buna özen gösterilmelidir. İnsanlar da böyle değil midir? “Kişiler kılık-kıyafetiyle karşılanır, davranışlarıyla uğurlanır.” Yazılar da görünümüyle karşılanır, içeriğiyle uğurlanarak değerlendirilir.

e)     Kaynaklarımız: Kitaplar, dergiler, gazeteler ve internet. Ancak kaynakları kullanabilme konusunda büyük eksiğimiz var. Öncelikle çok kitap okuyor olmalıyız ki, kitapları doğru bir şekilde anlayabilelim. Kitaplarda kullanılan simgeler, kavramlar ve araştırma konumuz ne ise ona ait bir ön bilgimiz de yoksa okuduğumuz kitaplardaki yazıları kavrayıp onlardan bilgileri derlemek çok zor olmaktadır. Konumuz ne olursa olsun mümkün oldukça birden fazla kaynağa başvurmaya çalışmalıyız. Birinde olan bir bilgi diğerinde olmayabilir. Araştırıcı kaynaklardan bulduğu bilgileri yapacağı plana göre derleyerek yazısını oluşturur. Yazma aşamasında bu bilgilerin hangi sıralamayla derlenerek yazılacağı da önemlidir. Bunun için planlama çok önemlidir.

         Yapılan önemli hatalardan biri de yararlanılan kaynakları sunulan ödev sonunda belirtmek. Eğer bir kitap ise kullandığımız kaynak; o kitabın adı, yazarı, yayım evi, varsa cildi, yayım tarihi ve yararlanılan bilgilerin bu kitabın hangi sayfalar arasında yer aldığı.

         Örneğin: Hac ve Umre’yi araştıran biri için bir kaynak:

İlmihal, Komisyon, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi, C. 1, 1998, s. 511-571

         Eğer kaynağımız bir dergide bulunan bir yazı ise: Yazının başlığı, yazarının adı, derginin adı, dergiyi yayımlayan yayınevi, derginin kaçıncı sayısı olduğu ve hangi sayfalar arasında bulunduğu belirtilir.

         Eğer kaynağımız bir internet sayfası ise, o sayfanın tam adresi yazılarak gösterilir. Örneğin:

http://dinvekultur.azbuz.com/readArticle.jsp?objectID=5000000001077036

(Bu aynı zamanda benim sitemdeki bir yazımın adresidir.)

         Kesinlikle şu ifadelerle belirtilen kaynaklar kabul edilmezler:

         Kitap

         Kitaplar

         Kütüphane

         Ansiklopedi

        İnternet veya Google gibi ifadeler yanlış kaynak gösterimine örneklerdir.

f)      Konu araştırmaya başlanmadan önce bir önbilgi edinilir. Bu önbilgi konunun nelerden oluşacağı hakkında bize bir fikir verecektir. Bu önbilgi ile kaynaklardan bilgiler araştırılır, notlar çıkartılır, müsvedde oluşturulur ve daha sonra konu neleri gerektiriyorsa yeterli bilgilerle anlatılmaya çalışılır. Konunun yeterince anlatılıp anlatılamaması, konunun gereği bilgilerin ödev yazısına alınmamış olması değerlendirmede dikkate alınacak önemli noktalardır.

g)     Bir ödev günümüz teknolojisi olan bilgisayarda kopyala-yapıştır ile oluşturulmamalıdır. Bu tür ödevler zaten ilk bakışta hemen anlaşılmaktadır. Hâlbuki öğrencilerden yararlandığı eserlerden bilgileri derlemenin yanında kendi sözünü de söylemesi, yazısını oluştururken kişisel yeteneğini ve yaratıcılığını kullanabilmesi beklenmektedir.